Çalışma İzni mi, İkamet İzni mi?

Türkiye'de uzun süre kalmak ile Türkiye'de çalışmak, farklı kurumların verdiği farklı izinlere bağlıdır. İkamet izni başvurularını İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığına bağlı il göç idaresi müdürlükleri, çalışma izni başvurularını ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) değerlendirir. Hangi izne ihtiyacınız olduğu, Türkiye'de ne yapacağınıza bağlıdır.

İkamet izni ne sağlar?

İkamet izni Türkiye'de yasal olarak kalmanızı sağlar. Mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri dışında, ikamet izni sahibi olmak tek başına çalışma hakkı vermez (6735 sayılı Kanun m.12/1).

• Kanunda kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni türleri sayılır.
• Kısa dönem ikamet izni; turizm, konut sahipliği, ticari bağlantı veya iş kurma, tedavi ve 6458 sayılı Kanunun 31. maddesinde sayılan diğer amaçlarla, her defasında en fazla 2 yıl^{↗Kaynak: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.31/2 (6735 sayılı Kanunla değişik)} için verilir; yatırımcılar ve KKTC vatandaşları için Kanun daha uzun süre öngörür.
• Başvuru e-İkamet sistemi üzerinden yapılır. Başvuruyu siz, yasal temsilciniz veya vekâletnameli avukatınız yaparsınız (Uygulama Yönetmeliği m.21/4).

e-İkamet başvurusu ve randevu ücretsizdir; ikamet izni harcı (muaf olanlar hariç) ve kart bedeli randevudan önce ayrıca ödenir.

Çalışma izni ne sağlar?

Çalışma izni, ÇSGB'nin düzenlediği ve geçerlilik süresi içinde Türkiye'de çalışma ve ikamet hakkı veren izindir. Çalışma izni olmadan çalışmak ve çalıştırılmak yasaktır; izin, çalışmaya başlamadan önce alınmalıdır (6735 sayılı Kanun m.6/2). İzinsiz çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır (6458 sayılı Kanun m.54/1-ğ).

• Geçerli bir çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, geçerli olduğu sürece ikamet izni yerine geçer; bu kişilere ayrıca ikamet izni belgesi düzenlenmez. Çalışma izninin sona erdiği tarih, ikamet hakkının da bitiş tarihidir (6458 sayılı Kanun m.27/1).
• İşverene bağlı çalışma izni yalnızca düzenlendiği işyeri ve adreste geçerlidir; başka bir işverende çalışmak için yeni çalışma izni gerekir.
• Başvurular e-Devlet girişiyle e-İzin sistemi üzerinden yapılır. İşverene bağlı çalışma izni başvurusunu işvereniniz yapar.
• Bilgi ve belgeleri eksiksiz olan başvurular 30 gün^{↗Kaynak: 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.7/8} içinde sonuçlandırılır. Eksik belge istenmesi veya başka kurumların görüşünün alınması bu süreyi uzatabilir.

Karşılaştırma

Her iki izinde de uzatma başvurusu, her durumda izin süresi dolmadan yapılmalıdır.

Hangi durumda hangisi?

• Türkiye'de bir işverende çalışacaksanız çalışma izni gerekir. İzin verildiğinde ayrıca ikamet izni almanız gerekmez. Yurt dışındaysanız süreç, vatandaşı olduğunuz veya yasal olarak bulunduğunuz ülkedeki T.C. büyükelçiliğine veya başkonsolosluğuna yapacağınız çalışma vizesi başvurusuyla başlar (Uygulama Yönetmeliği m.17).
• Türkiye'de ikamet izniniz varken işe başlayacaksanız işvereniniz yurt içinden başvuru yapabilir. ÇSGB bunun için en az altı ay süreyle düzenlenmiş ve başvuru tarihinde geçerli bir ikamet izni arar (ÇSGB, Başvuru Türleri).
• Türkiye'de kalacak ama çalışmayacaksanız kalış amacınıza uygun ikamet izni türü gerekir; örneğin konut sahipliği veya turizm amacıyla kısa dönem ikamet izni.
• Türkiye'de şirket kuracaksanız önce ticaret sicil kaydı ve vergi numarası gibi kuruluş işlemleri tamamlanır, ardından çalışma iznine başvurulur. Uygulamada işyeri sahibi veya ortağı olan yabancılara süreli çalışma izni verilmektedir (ÇSGB). Ticari bağlantı veya iş kurma amacıyla alınan kısa dönem ikamet izni çalışma hakkı vermez.

Aileniz için

Çalışma izni sahibinin yabancı eşine ve ergin olmayan veya bağımlı çocuklarına, her defasında en fazla 3 yıl^{↗Kaynak: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.34/1 (6735 sayılı Kanunla değişik)} ve destekleyicinin izin süresini aşmamak üzere aile ikamet izni verilebilir. Yabancı destekleyicilerden aranan asgari ikamet süresi şartı, çalışma izni sahiplerinden aranmaz (6458 sayılı Kanun m.34 ve m.35/2). Aile ikamet izni eşinize çalışma hakkı vermez; eşinizin çalışabilmesi için kendi adına çalışma izni alınması gerekir.

Süreler nasıl sayılır?

Uzun dönem ikamet izni için kural olarak Türkiye'de kesintisiz en az 8 yıl^{↗Kaynak: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.42/1 ve m.43/1-a} ikamet izniyle kalmış olmak gerekir. Bu hesapta çalışma izniyle geçen süreler sayılır; çalışma izni muafiyetiyle geçen süreler ise sayılmaz (6735 sayılı Kanun m.13/6). Uzun dönem ikamet izni sahipleri adına yapılan çalışma izni başvurularında istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterleri uygulanmaz (ÇSGB, Değerlendirme Kriterleri).